Zo werk je ook thuis gezond en verantwoord

Roost laptop standaard
Roost Stand

Om die vraag te beantwoorden spraken we met drie verschillende experts: fysiotherapeut en ergonoom Erik Saathof, en twee vertegenwoordigers van grote leveranciers van ergonomische hulpmiddelen: John van Hooft, CEO van ErgoDirect en BakkerElkhuizen en Vincent Bons, CEO van producent R-Go Tools. Beide bedrijven hebben samen een aanzienlijk deel van de markt in gespecialiseerde ergonomische hulpmiddelen in handen, en zagen in maart de vraag naar hun producten fors toenemen.

Voorkomen is beter dan genezen

Hoewel er weinig dwingende wetgeving is op het gebied van inrichting van de werkplek, worden de geldende normen en richtlijnen in de praktijk doorgaans nageleefd. Die inrichting is sterk gericht op het voorkomen van problemen; ergonomische hulpmiddelen zijn hooguit in tweede instantie bedoeld om klachten na overbelasting te verminderen. Voorkomen is beter dan genezen.

Dat geldt onverminderd nu veel werkplekken noodgedwongen zijn verplaatst naar de huiselijke omgeving van werknemers. Wat werkgevers doen om ook de werkplek thuis verantwoord in te richten, varieert sterk, aldus Van Hooft van ErgoDirect. 

De juiste inrichting

Het basisprincipe bij inrichting van een werkplek is het zoveel mogelijk voorkomen van onnodige spierspanning, in combinatie van het plaatsen van de gewrichten in neutrale posities. De basishouding van de gebruiker moet ontspannen zijn, wat betekent dat de ledematen zoveel mogelijk in de natuurlijk positie kunnen verkeren. Veel van de bekende voorschriften stoelen op dat uitgangspunt. 

Juiste werkhouding BakkerElkhuizen

Een voorbeeld van zo’n voorschrift is de geadviseerde combinatie van een in hoogte verstelbaar bureau, dito stoel en eventueel een voetensteun (in geval van een niet-verstelbaar bureau) waarbij de schouders in een ontspannen positie kunnen blijven. De stoel moet dus niet te laag zijn, want dan duwt het bureaublad de schouders omhoog. Veel thuiswerkers merken na een paar dagen aan de keukentafel werken dan ook dat dit niet ideaal is, aldus Bons van R-Go Tools. 

Meubilair heeft invloed op de werkhouding, maar de indeling van de werkplek heeft dat ook. ErgoDirect adviseert om zoveel mogelijk ‘in één lijn’ te werken - eventuele benodigde papieren kunnen het beste tussen toetsenbord en beeldscherm geplaatst worden, zodat de gebruiker niet steeds opzij hoeft te kijken om deze documenten te bekijken.

Los van het meubilair is verlichting van belang: de werkplek dient voldoende verlicht te zijn, maar wel op zo’n manier dat dit niet ten koste gaat van het contrast van het beeldscherm. De meeste moderne beeldschermen zijn meer dan voldoende helder voor contrastrijk beeld in daglicht; alleen direct invallend zonlicht kan voor een uitdaging zorgen. Een zeer helder  beeldscherm kan uitkomst bieden, maar beter is het om de monitor zo te plaatsen dat hier geen licht rechtstreeks op valt. 

Bij veel beeldschermen is de ingestelde helderheid te hoog: zo’n 40 procent van het maximum is doorgaans al voldoende. Saathof adviseert verder ook nog te letten op het ervaren contrast tussen beeldscherm en de directe omgeving: tegen een donkere muur is een minder hogere helderheid nodig dan tegen een witte muur, bijvoorbeeld.

Gebruik randapparatuur 

Voor de positionering van het beeldscherm is het veelgehoorde advies dat de bovenrand van het scherm zich op ooghoogte zou moeten bevinden. Dat kan echter niet zomaar gesteld worden: de meeste mensen kijken van nature niet kaarsrecht voor zich uit, maar buigen het hoofd enigszins - zeker wanneer ze informatie tot zich nemen. Het hoofd omhooghouden kan ook voor spierspanning zorgen en daarmee uiteindelijk tot klachten leiden; ook stellen met geheven hoofd de ogen van nature scherp op een punt in de verte – aanpassen op een beeldscherm dichtbij in die zichtlijn is dan onnatuurlijk en vermoeiend. De formele richtlijn is dan ook ‘op ooghoogte of 10 cm daaronder’; bijkomend voordeel van een licht neigen van het hoofd is dat de oogleden wat meer sluiten, wat droge ogen tegengaat – een veelgehoorde klacht bij beeldschermwerk. 

Het is uiteindelijk wel zaak het beeldscherm hoog genoeg te plaatsen, want het is uit den boze de gebruiker continu de rug te laten buigen. Dat zou wel gebeuren bij gebruik van een laptop plat op een bureau of tafel. Formeel geldt voor het gebruik van een laptop zonder randapparatuur een maximale blootstellingsduur van twee uur per dag, aldus Saathof. Overschrijding hiervan geeft een verhoogde kans op ongemak en lichamelijke klachten. Het officiële  voorschrift is dan ook dat beeldscherm en toetsenbord niet aan elkaar mogen vastzitten. In de praktijk betekent dit dat bij gebruik van een laptop een goede laptophouder, die het scherm omhoog brengt en het mogelijk maakt meer afstand te nemen, onontbeerlijk is.

Daarbij worden een losse muis en toetsenbord vanzelf essentieel. Voor het toetsenbord adviseren de ergonomiespecialisten een compact model, zonder numeriek gedeelte. Dit maakt het mogelijk de muis dichterbij te plaatsen, waardoor de muisarm niet weg van het lichaam hoeft te draaien. Voor numeriek invoerwerk is een apart blok met cijfertoetsen aan te raden. Wat de muis betreft is ook hier een model dat zorgt voor een minimum aan spierspanning aan te raden. Het verschilt per persoon welke vorm het beste werkt.

Naast muis en toetsenbord is ook een aparte monitor absoluut aan te raden indien hier ook maar enige mogelijkheid voor is. Dit dient dan als primair beeldscherm, met de laptop als tweede scherm in een hoek ernaast. De monitor dient uiteraard wel in hoogte verstelbaar te zijn; indien hij dat niet ‘uit de doos’ is, kan een monitorarm uitkomst bieden.

Meer dan meubilair, apparatuur en houding

Naast bovenstaande is het ook van belang dat de werkplek bijdraagt aan gefocust werken en daarvoor voldoende rust biedt. Tegelijkertijd - moeten er ook mogelijkheden zijn voor laagdrempelige interactie . Het inlassen van regelmatige pauzes moet ook niet vergeten worden.  Zo schreef de betreffende arbo-richtlijn tot 2017 voor dat beeldschermwerk niet langer dan 2 uur onafgebroken mocht plaatsvinden. Specialist ErgoDirect adviseert om elke 45 à 50 minuten een ‘pit stop’ van minimaal 3 minuten te nemen, om ‘de hersenen mentaal te laten loskomen van het werk’. 

Zeker voor gebruikers die dermate opgaan in hun beeldschermwerk dat ze de signalen van het eigen lichaam negeren, kan software helpen om de gebruiker aan het nemen van die pauzes te herinneren, aldus Saathof. Het beste blijft uiteraard om vooral naar het eigen lichaam te luisteren, maar voor wie dat toch niet (voldoende) doet, levert ErgoDirect bijvoorbeeld de WORK & MOVE applicatie. Deze kan ook integreren met zit-sta bureaus  om te zorgen dat die daadwerkelijk benut worden. Concurrent R-Go Tools heeft de R-Go Break muis en het R-Go Split en Compact Break toetsenbord in het assortiment, die op basis van daadwerkelijk gebruik van de randapparatuur een discrete hint in de vorm van kleuren volgens het stoplichtmodel (groen, oranje, rood) geven wanneer het tijd is voor een rustmoment. 

Dergelijke software kan voor thuiswerken meer nog dan op kantoor goede diensten bewijzen, bij afwezigheid van de natuurlijke dynamiek van een omgeving met collega’s en een koffieautomaat. Wie alleen woont, kan zomaar ongemerkt - en ongezond - een dag aan een stuk in dezelfde houding werken; een geautomatiseerde waarschuwing is dan onontbeerlijk. Aan de andere kant kan een thuiswerksituatie ook voldoende afwisseling en pauzemomenten bieden, in de vorm van kinderen of huisdieren die om aandacht vragen. Ook is het thuis eenvoudiger werk te spreiden, aldus Bons, waardoor werkers meer flexibiliteit en vrijheid ervaren - waarmee de kans op klachten afneemt.

Wat doen werkgevers?

Zoals gemeld ziet Van Hooft grote verschillen in de inspanningen van werkgevers  van bedrijf tot bedrijf. In veel gevallen voorziet de werkgever in een laptop, regelt een laptophouder en een los toetsenbord en muis. In andere gevallen mag de werknemer het doen met een monitor van de zaak, en in weer een ander uiterste kan deze ook meubilair van kantoor lenen, van stoelen tot complete zit-sta tafels. 

Opvallend is in het algemeen dat veel bedrijven voor wie thuiswerken nooit een optie was, hier onder druk van de situatie toch heel snel naar hebben weten om te schakelen, aldus Bons. Die zijn bovendien veelal prettig verrast over hoe goed het in de praktijk bevalt - de vermeende praktische nadelen op het gebied van inrichting, communicatie en logistiek vallen mee.  Of dat ook zo is voor de ergonomische kant, wordt momenteel druk onderzocht, vernemen we van Saathof. Zijn verwachting is wel dat thuiswerken in deze periode onuitwisbaar als haalbaar alternatief op de kaart is gezet.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd als onderdeel van onze State of IT special "Impact van Corona op IT".

Copyright © 2020 IDG Communications, Inc.

  
Shop Tech Products at Amazon